Anasayfa » MHP » Aile - Kadın ve Çocuklar » İşyerinde Stres, Neden Olduğu Sorunlar ve Önlenmesi

İşyerinde Stres, Neden Olduğu Sorunlar ve Önlenmesi

Prof. Dr. Sefer AYCAN

Gazi Ü.Tıp Fakültesi

 

Bireyin kendisinden ve çevresinden kaynaklanan bedensel ve ruhsal gerilim, baskı, endişe hali diye tanımlanan stres, çağımızın hastalığı olarak ifade edilmektedir.

İşyerindeki çevresel faktörler çalışanların sağlığını etkilemektedir. İşyerinde fiziksel ve biyolojik çevre kadar önemli bir faktörde sosyal çevredir. İşyerindeki diğer kişiler olarak ifade edilebilecek sosyal çevre, çalışanın iş arkadaşları ve üstlerinden (yöneticiler) oluşmaktadır. Diğer kişiler ile ilişkiler, çalışma ortamı, çalışma şartları, yönetim ile ilişkiler sosyal çevrenin kapsamına girmektedir.

stresBu nedenlerle işyeri sağlık birimi ve işyeri hekimi çalışanların sağlığını etkileyebilecek olan sosyal çevresiyle de ilgilenmeli ve buna bağlı oluşabilecek psikososyal riskleri de takip etmelidir.

Çalışma hayatında her işyerinde en sık görülen psikososyal sorun strestir. Stres dışında başka psikososyal sorunlarda çeşitli nedenlerden dolayı oluşabilse de bu yazıda sadece stres ele alınacaktır.

Yukarıda da belirtildiği gibi işyerinde bir çok nedene bağlı olarak yaşanacak  olumsuzluklar çalışan bireyin stres yaşamasına neden olabilmekte ve bireyin hem fiziksel hem de psikolojik olarak sağlığını tehdit edebilmektedir.

A- İşyerinde Stresin Nedenleri

1- Örgütsel Kültür: İşyerinde olumlu bir örgütsel kültür yok ise, çalışanlar arasında iletişim yok ise veya sorun çözmede yetersizlik varsa, kişisel gelişim olanakları yetersiz ise veya örgütsel amaçlar belirsiz ise bu çalışanlarda strese neden olabilir.

2- Örgütsel Rol: Çalışanın işyerinde görevi belirsiz ise veya görev çatışması var ise buda stres nedeni olabilir. Çalışanın görevi net olarak tanımlanmış olmalıdır. Belirsizlik olması veya farklı işlerinde görev olarak tanımlanması stres nedeni olabilir. Ayrıca çalışanlar arasında görev tanımlarının çakışmasından dolayı çatışma varsa buda iyi bir durum değildir.

3- Kariyer Gelişimi: İşyerinde kariyer durgun veya belirsiz ise buda işten tatminsizliğe ve mutsuzluğa neden olur. Artık çalışanlar için iş; sadece bir para kazanma aracı değil, aynı zamanda kariyer ve kendini ifade etme, kendini kanıtlama aracıdır. Bu nedenle kişilerin kariyer planlarına cevap vermeyen işlerde mutsuzluğa ve strese neden olabilir.

4- Karar Serbestliği: Çalışanlar artık karar süreçlerine katılmak istemektedirler. Yönetime katılmaması, kişiye söz hakkı verilmemesi, kendini ifade edememe durumu işyerinde diğer stres nedenleridir.

5- İşte Kişiler Arası Çatışma: İşyerinde dışlanma, sosyal ilişkilerin zayıflığı, hatta kişiler arası çatışma, üstlerle yetersiz ilişkiler, sosyal desteğin olmaması da stres nedeni olabilir.

6- Evinden, ailesinden kaynaklanan çatışma ve sorunlar evdeki beklentilere işin cevap vermemesi, ailesinden destek görmemede iş stresine neden olabilir.

7- İş yükü ve iş hızının fazlalığı da sorun olabilir.

8- Çalışma Saatleri: Vardiyeli çalışma, uzun, belirsiz çalışma saatleri de diğer stres nedenleridir. Vardiyeli çalışma, gece çalışması başlı başına sorundur. Ayrıca çalışma süresinin belirsizliği veya uzunluğu da çalışanın stresine neden olan durumlardır.

 

B- Kişisel Stres Faktörleri

İşyerinde iş ortamından ve şartlarından kaynaklanan nedenler dışında bazı kişisel özelliklerde stres yaşamaya etki etmektedir.

1- Geçler daha çok stresten etkilenmekte

2- Kadınlar stresten daha çok etkilenmekte

3- Evliler bekarlara göre strese daha fazla eğilimlidir

4- Eğitim seviyesi yükseldikçe stresle etkin mücadele etme olasılığı artmaktadır.

5- İşe yeni başlayanlarda stres fazladır.

6- İşten doyum almamak strese neden olmaktadır.

7- Yöneticiler daha fazla stres altındadır

8- A tipi kişilik yapısı olanlar daha çok strese girmekte ve stresin etkisinden kurtulamamakta

9- Boşanmış veya eşi ölmüş olanlarda stres daha sıktır.

C- Stres Belirtileri:

isyeri-stresStrese bağlı olarak bedensel tepkiler; Baş ve sırt ağrıları, kas krampları, az uyuma, hazımsızlık görülebilir. Kan şekeri, kan basıncı ve nabızda artma görülebilir.

Psikolojik tepkiler olarak; Yorgunluk, kaygı, gerginlik, depresyon, can sıkıntısı, dikkat toplama güçlüğü, kendine olan güvenin azalması gibi durumlar ortaya çıkabilir.

Davranışsal tepkiler olarak; Sigara alkol kullanımında artma, duygusal ve fevri davranışlar görülebilir, kaza yapma artabilir.

İşle ilgili olarak; Devamsızlık, verimsizlik, iş tatminsizliği ve kaza sıklığında artma durumları görülebilir.

Çalışanlar birçok nedenlerle işyerinde stres yaşamaktadır. En sık karşılaşılan psikososyal sorun olan stres birçok soruna neden olmaktadır. Bu nedenle de işyeri hekimi bu konuda da dikkatli olmalıdır. Böylece çalışanların sağlığına ve kuruluşa önemli katkılarda bulunabilir. Tüm iş sağlığı yaklaşımında olduğu gibi stres konusunda da işyeri hekiminin yaklaşımı işyerinde stresi önlemeye yönelik olmalıdır.

D- İşyerinde Stresin Önlenmesi

1- Birincil Önleme: Esas olan birincil önlemedir. Yani çalışanların strese girmesini, stres yaşamamasını sağlamaktır. Bunun için yapılması gerekenleri yapmak ve bunun mücadelesini vermek çok faydalı bir girişimdir.

Stresin birincil önlenmesi için çalışma çevresine müdahale etmek gerekir. Özellikle işyerinde strese neden olan faktörlere müdahale etmek, olası nedenleri belirlemek ve bunları ortadan kaldırmak gerekir. Görev içeriğini yeniden tasarlamak gerekir. Çalışanların görevlerinin net olarak tanımlanması, çatışmaları önlemek, çalışanların görevlerini zenginleştirmek, tek düzelikten kurtarmak, kariyer planlaması yapmak, yönetim yapısında değişiklikler yapmak, çalışanlarla yönetim arasında iletişimi artırmak, çalışanların kendi aralarındaki iletişimi artırmak gibi düzenlemeler veya saptanan diğer strese neden olabilecek faktörleri ortadan kaldırmaya yönelik tüm girişimleri yapmak bu aşamada uygun olacaktır.

Birincil koruma kapsamında kişilere yönelik yapılacaklarda çok önemlidir. Bu aşamada çalışanlara işle ilgili strese neden olabilecek sorunları tanımlayıp çözebilmeleri için eğitim vermek gerekir. İşyerine yönelik bu eğitimler yanında genel bireysel uygulamalarda stresle başa çıkmada faydalı olabilir. Bu kapsamda; bedensel hareket, tıbbi rehberlik, gevşeme egzersizleri, düzenli beslenme, sosyal, kültürel ve sportif etkinliklere katılma, masaj ve ibadette faydalı olabilir. Ayrıca zaman yönetimi eğitime de faydalı olabilecek diğer bir yaklaşımdır.

 

2-İkincil Önleme

Bu kapsamda yapılacak kişiye yönelik en önemli yaklaşım çalışanlara yapılacak stresle ilgili başa çıkma eğitimleri ve örgütsek stres ölçeği ile tarama yapmaktır. İşyerinde çalışanlara yönelik bu taramalarla çalışanlar içerisinde stres yaşayan veya yaşama eğilimi içerisinde olan kişiler belirlenebilir ve erken dönemde bu kişilere profosyönel destek verilmesi sağlanabilir.

İkincil koruma kapsamında işyerine yönelik olarakta önlem alınmalıdır. Bu kapsamda stres veya diğer psikososyal sorunlar ortaya çıktığında yapılacak olanlarla ilgili planlar yapılmalıdır. Ayrıca risk gruplarına ulaşma ve onlara danışmanlık hizmeti verme konusunda da düzenleme yapılmalıdır.

3- Üçüncül Korunma Önlemleri

Artık stres sorunu yaşayan çalışanlarla ilgili düzenleme yapma dönemidir. İşyerinde stres yaşayan kişilerin tedavisi ve bu kişilerin tedavi sonrası işyerine uyumunun sağlanması ile ilgili düzenleme yapılmalıdır.

Kişisel açıdan ise strese giren çalışanlara danışmanlık hizmeti verilmeli, medikal yada psikoterapi yapılmalıdır.

Günümüz şartlarında her iş kolunda çalışanların en sık yaşadığı sorunlardan olan strese karşı işyeri hekimi, işyeri sağlık birimi ve işveren hazırlıklı olmalıdır. Esas olan işyerinde çalışanların strese girmesine neden olabilecek sorunları saptayıp bunları ortadan kaldırmak, böylece çalışanları korumak ve sağlıklarını geliştirmektir. Bu mümkündür ve mutlaka bu tür çalışmalara da önem verilmelidir.

%d blogcu bunu beğendi: