Anasayfa » Sağlık » İş Yaşamında Ergonomik Tasarımların Faydaları

İş Yaşamında Ergonomik Tasarımların Faydaları

Prof. Dr. Sefer AYCAN

Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi

 

Kelime anlamı çalışma kuralları olarak ifade edilecek olan ergonomi günümüzde çok disiplinli bir bilim dalına dönüşmüştür.

Ergonomi insan ile eşyanın, çevrenin uyumu olarak ifade edilebilir.

Ergonomi sadece iş yaşamı ile de sınırlı değildir. Günümüzde ergonomi; gündelik hayatta, işyerinde, okulda, evde, her yerde insanın çevreye uyumu olarak ele alınmaktadır. Her ortamda insanın çevreye, çevresindeki öğelere uyumunu incelemekte ve insanın çevresini daha uyumlu hale getirmeye uğraşmaktadır.

ergonomiFakat bu yazıda özellikle iş yaşamında ergonomi ele alınacak, ergonominin ilgilendiği konular, bu konularla ilgili önerilerve bunlara uyulmadığında ortaya çıkacak sorunlar ve bu sorunların önlenmesi için yapılacak ergonomik uygulamalar tartışılacaktır.

İş Yaşamında Ergonominin Tanımı

            Ergonomi iş yaşamında daha özel anlamlar taşımaktadır. “Çalışma Kuralları” olarak kabul edilen ergonomiye günümüzde daha geniş anlamlar yüklenmiştir.

Avrupa İş Sağlığı ve Güvenliği Ajansına göre Ergonomi; çalışanların yetenekleri ile iş ve çalışma koşulları arasındaki uyumu sağlayan bilimdir. Bu tanımda insanın yetenekleri ile iş ve çalışma koşulları arasındaki uyumu esas alınmaktadır. Çalışanın yeteneklerinin farklılığına  dikkat çekilmektedir. Her insanın anatomik ve fizyolojik yeteneklerinin farklı olabileceği, bu yeteneklerin aynı kişide bile zamanla farklı olabileceğine dikkat çekilerek işin ve iş ortamının, çalışma koşullarının çalışana uyumlu olmasını öngörmektedir. Bu ortamın insana uyumlu hale getirilmesi veya çalışma ortamına uygun çalışan seçilmesi anlamına gelmektedir ki, doğru bir yaklaşımdır. Çalışma ortamına uygun çalışan seçilmesi baştan doğru seçim yapmaya vurgu yapmakta. İşin niteliğinin tanımlanması ve işe giriş muayenesinin buna göre yapılması anlamına gelmektedir. Ayrıca uyum sağlama; işyerinin ve çalışma koşullarının uygun olması, işçinin zarar görmemesi işyerinin ve çalışma şartlarının buna göre düzenlenmesi anlamına gelmektedir.

Günümüzde ergonomi kavramı daha da genişletilmiştir. Bugün ergonomi; “iş ortamında sistem verimliliği ve insan, makine, çevre uyumunun temel kurallarını ortaya koymaya çalışan bir bilimdir” diye tanımlanmaktadır. Böylece ergonomiye yeni açılımlar eklenmekte ve ergonomi iş ortamındaki yönetim sistemini de ele alan, verimliliği de amaçlayan çok disiplinli bir bilim haline gelmektedir. İş yerinde çalışanın çevreyle uyumunun yanında üretim sistemi de işin içerisine katılmakta, sadece fizik çevre değil sosyal çevre de dikkate alınmaktadır. Bu yaklaşımda doğrudur. İnsanın dışındaki her şey çevrenin öğesidir ve çevre her yönüyle ele alınmalıdır. Çünkü çevredeki her faktörün çalışan üzerinde az yada çok bir etkisi vardır.İnsanın tüm çevresel öğelerle uyumu sağlanmalıdır. Bu nedenle çalışma hayatındaki tüm faktörlerle ele alınmalı ve bu faktörlerin olabilecek olumsuz etkilerinin oluşmaması için çevre insanla uyumlu hale getirilmelidir.

Ergonominin Temel Amacı

Ergonominin temel amacı çalışma ortamında insanın güvenliğini sağlamaktır. İşyerinde çalışanın tüm çevresel faktörlerden dolayı sağlığı etkilenebilir. Bu nedenle çalışanın güvenliği denildiğinde; iş kazalarından ve meslek hastalıklarından çalışanın korunması akla gelmelidir. İşyerinde ki fiziksel, kimyasal, biyolojik ve sosyal öğeler önlem alınmadığında çalışanın sağlığını olumsuz yönde etkileyebilir. Olumsuz etkilerin oluşmaması için tüm çevresel faktörlerin insanla uyumlu hale getirilmesi gerekir. Bu teorik olarak yüzde yüz sağlanabilecek bir durumdur.

İş kazaları diğer önemli bir sorundur. İnsanın güvenliğinin sağlanması denildiğinde işyerinde kazaya olacak tüm etkenlerle ilgili düzenlenmelerin yapılması akla gelmektedir. İş yeri fiziki şartlarının uyumlu hale getirilmesi, araç ve gereçlerin uygun yerleştirilmesi, güvenlik önlemlerinin alınması, çalışanın eğitimi iş kazalarının önlenmesini veya azalmasını sağlayacak faktörlerdir.

ergonomik-isyeriErgonominin diğer amaçları da iş koşullarını iyileştirmek ve verimliliği artırmaktır. Binanın, araç ve gerecin insana uyumlu hale getirilmesi işyerinde üretimi  artıracak, dolayısı da verimliliğin yükselmesine fayda sağlayacaktır.

Bu amacını gerçekleşmesi için işyerinde insan ve çevre etkileşiminin bilimsel olarak incelenmesi ve buna göre işyerin de uygun tasarımlar ve uygulamalar yapmak gerekir.

İşyerin de insan ve çevre etkileşimini bilimsel olarak inceleyecek ekip farklı disiplinde ki kişilerden oluşmalıdır. İnsanın anatomik, fizyolojik, psikolojik özellikleri dikkate alınarak mühendislik ve iş güvenliği yaklaşımı birleştirilmelidir.

İşyerinde Ergonomik Faktörler Dikkate Alınmazsa Ortaya Çıkacak Sorunlar

            Bir işyerinde ergonomik yaklaşımlar gösterilmez veya ergonomik kaygılarla ortama bakılmaz ve işyerinde gerekli düzenlemeler yapılmaz ise veya gerekli iyileştirmeler yapılmaz ise o işyerinde bir takım sorunların ortaya çıkması kaçınılmazdır. Bu durumda ortaya çıkabilecek başlıca sorunlar:

1-Verim azalır. İşyerinde araç gerecin veya üretim süresi insana uyumlu değil ise çalışanların verimi beklenenden düşük olur veya zamanla azalır. Araç ve gerecin uygunsuzluğunda çalışan iyi niyetli olmasına rağmen istediği performansa ulaşamayacaktır.

2-Kayıp zamanlar artar. Birim üretim süresi uzar.

3-Devamsızlıklar ve işten ayrılmalar artar. Çalışanlar ergonomik olmayan ortamlarda çalışmakta zorlanır, kaçamaklar yapar bu durumda işe devamsızlıklar ve işten ayrılmalar artar.

4-İşle ilgili hatalar artar. Ergonomik olmayan ortamlarda çalışan iyi niyetiyle çalışmaya devam etse de  ise hata yapma olasılığı artar.

5-İş kalitesi düşer. Daha kalitesiz ve daha özensiz üretimlere sebep olabilir.

6-Çalışanlarda fiziksel ve psikolojik sorunlar artar.

7-İş kazaları ve meslek hastalıkları artar. Eğer işyerinde ergonomik değerlendirme yapılmaz ve buna uygun iyileştirmeler düzenlemeler yapılmaz ise, uygunsuz ortamda, uygunsuz şartlarda çalışmaya devam edilir ise iş kazaları ve meslek hastalıklarının görülmesinin artması beklenen en kötü durumdur.

Ergonomik Tasarımlarda Göz Önüne Alınacak Hususlar

            Yukarıda da belirtildiği gibi bir işyerinde ergonomik kurallara uyulmadığında işyerinde bir çok sorunun ortaya çıkması olası hale gelir. Bu sorunların ortaya çıkmaması için işyerinde ergonomik tasarımlar yapmak gerekir. İşyerinde uygulamalar yapılır iken  aşağıda belirtilen hususlara dikkat etmek gerekir.

1-İnsanın meslek hastalığı ve iş kazası riski az olmalıdır. Bunun için iş yerinde meslek hastalıklarının önlenmesi için olası etken; kaynakta, bulaşma yolunda veya sağlam insanda kontrol edilmeli ve meslek hastalığı kontrol altına alınmalı, iş kazasını azaltmak için uygun düzenlemeler yapılmalıdır.

2-Çalışanları zorlama düzeyi mesai süresince sürdürülebilir olmalıdır. Aşırı zorlamalar hastalık veya kaza riskini artırmaktadır. Bu nedenle zorlama insan kapasitesine uygun olmalı veya dönüşümlü çalışılmalıdır.

3-Tehlike sinyalleri ayırtedilebilir olmalı ve bununla ilgili çalışanlara eğitim verilmiş olmalı.

4-Sistem içinde nesneleri tutmak ve taşımak kolay olmalıdır.

5-Tehlike anında olay yerini terk etmek için uygun düzenlemeler yapılmalı ve bunlar işaretlenmiş olmalı, çalışanlara eğitim verilmiş olmalı.

6-İşyerinde çevresel faktörler insan sağlığına uygun sınırlarda tutulmalı ve insanla uyumlu olmalıdır.

7-Yapılan iş çalışan için tek düze olmamalı.

8-İşyerinde çalışanın sosyal ve kişisel gereksinimi karşılanmış olmalı

Bu ve benzeri düzenlemeler işyerinde baştan yapıldığında veya gerekli durumlarda bu tür ergonomik düzenlemeler yapıldığında, işyerinde meslek hastalığı ve iş kazasını azaltmak çok kolay olacaktır. Ayrıca çalışanlarda kendilerini güvende hissettikleri için işyerine mensubiyet  hissetmesi ve verimliliğin artması da kolay olacaktır.

Bu nedenle; işverenler çalışanlar için ve kendi işletmesi için işyerinde ergonomik uygulamalar yapmalıdır.

%d blogcu bunu beğendi: